Friday, October 30, 2015

FAPA MAW NA DUH FANU?

Deborah an timi nu pakhat nih fanu neih a duh lio ah fapa lawngte pathum bak a neih hna. Fanu neih a duhtuk caah a chuahnak khua Michingan Fertility Clinic ah a kal i. Sii inn ah cun Sex Selection Technique an timi pa cii chung in nu leh pa thennak ( Sperm Separation ) chung in duh a thim. Pa cii cu Nu nauinn ah cun an chiah i Sex Selection Technique bawmhnak in fanu te a hrin. Mah bantuk hmang hin fanu hrin khawhnak chance 73% fapa hrin khawhnak chance 73% a tlam a tling ti a si. Amahbelte cu, a man a faktuk caah sifak mi caah cun tuah a har ngai ngai.

Vawlei fimnak hmang in 75% tiang a tlam a tlin lio ah Tuluk (Chinese) mifim hna nih manpek hau lo in, fanu,fapa duh thim i neih khawhnak an rak hmuh diam cang. Beijing pawng i hlanlio thil an cawk mi chung in formula pakhat an charmi a si. Nu a kum leh nau a cuan/pawi thla hmangin fanu maw fapa dah a hrin la ti hi hngalh kawh a si. Culawng a sirih loh pa nei ding leh nu nei ding i nau aa ser caan zong hi hngalhkhawh a si. Mah cu table cu Calendar kan hmanmi he aa tlak ding in an siamremh i 99% bak a hman ti a si,,.

Mah hi table ning te i nan zulh ah cun Fapa/fanu mah duhthim in neih khawh a si... tiah source ka laknak nih hin a tial...



Thursday, October 29, 2015

JERSEY NUMBER LEH A SULLAM

Football Jersey (uniform) number hna nih hin sullam an rak ngei dih, hlanlio deuh ah cun an number in an umnak position kha hngalh khawh an rak si. Kum zabu 20 hnu lei ah hin cun zeihmanh hi a sining in a kal ti loh, Tahchunhnak ah- Centreback William Gallas kha Arsenal i a umlio ah No-10 ai hruk, Striker a si mi Asamoah Gyan zong kha No 3 ai hruk ve, Ex Liverpool striker Milan Baros zong nih khan No- 5 a rak i hruk tawn. Zei a va si ah , hlan lio i Jersey number an rak serlio ah zei bantuk sullam dah an ngeihter, ti kha tlawmpal ka vawn langhter la.

Jersey Number a ngeimi hi Sheffield Wednesday leh Arsenal hna nih an rak hman hmasa bik. Kum 1928, August thla ah khan a hmasa bik si dingin number a ngeimi Jersey cu an rak i hruk, midang nih an rak hmuh tik ah thilțha a si kha an hngalh i an rak hman cio.
Number leh an Position an rak țhen ning:

a) No 1 - Jersey number -1 hi kawl bawh (Goalkeeper) nih i hruk ding, Goalkeeper hmanh ah cun 1st choice Goalkeeper an hrukter hna.
Eg- Kyaw Zin Phyo, Myanmar 
b)No 2 & 3 - Jersey number 2 hi Right back i hruk fing a si i, 3 cu left back i hruk ding a si.
eg-Cafu ,Brazil
c) No 4&5 - Jersey number 4&5 hi cu Centre back hna nih i hruk dingmi a si.
eg- Rio.Ferdinand, England
d) No 6 - Jersey number 6 hi Defensive midfielder/Holding midfielder hna i i hruk dingmi a si.
eg- Xavi, Barcelona
e) No 7 - Jersey number 7 hi Right midfielder/Right Winger hna nih i hruk ding a si.
eg- C.Ronaldo
f) No 8 - Jersey number 8 hi Central midfielder asi lo ah Box to Box midfielder hna nih i hruk ding a si.
eg- Iniesta, Bercelona
g)No 9 - Jersey number 9 hi cu striker covo bak a si. Centre forward role chimfiannak zongah hman a si.
eg- Ronaldo, Brazil
.
h) No 10 - Jersey number 10 hi second striker/attacking midfielder/playmaker hna i hruk dingmi a si, Playmaker role chimfiannak zongah hman a si.
eg- Messi, Argentina
.
i) No 11 - Jersey 11 hi Left midfielder/Left Winger hna i hruk dingmi a si.
eg- G.Bale, Wales

Asinan, Pa le pa, nu le nu i țhitumh zong poi a ti baklo mi tulio kan vawlei thil sining ah hin cun zeihmanh hi a sining in thil a kal ti loh. An number zoh in zei position ah dah a um ti hi theih khawh an si ti loh. Laimi ko hi kan zual. "Mah cu number nan ka pek lo ah cun ka chuih la loh", ti a hmangmi kan tamtuk!

A cunglei i number 1 in 11 chungah khin number țha khun i an chiahmi a um rih.

No-7 - Jersey number 7 hi phukhat chung i milar/thiamkhun a si mi hna an hrukter mi number a si.
Eg- Luis Figo, Marc Overmars, Garrincha, Eric Cantona, C. Ronaldo, David Beckham tbk hna hi Right midfielder minthang deuh pawl cu an si. Cun, right midfielder a si theng lomi hna zong nih an i hruk ve țhiam țhiam. Club nih an i bochan deuhmi hna kha an hrukter ve ko hna.
Eg- Raul, Canigga, Pato, David Villa, Bebeto leh Shevchenko hna zong hi number 7 a larpi tu hna an si. Kenny Dalglish hi Liverpool number 7 a larpitu bik a si ve.

No-9 - Jersey number 9 hi Centre forward number a si i, team khat chung i striker țha bik timi nih an i hruk. Cung leh tang, "penalty box chungah cun khawmkhawh ti lomi" tiah an ruahmi pawl nih an i hruk.
Eg- Ronaldo, Romario, Batistuta, van Basten, Alan Shearer leh Robbie Fowler hna hi number 9 larter tu bik cu an si. Tulio ah cun Benzema, Cavani, Lewandowski hna hi no-9 he ai tlak bikmi pawl an si.

No-10- Jersey no 10 hi cu number vialte lak ah a sunglawi bik i ruahmi a si. Team khat chungah a thiambik tiah ruahmi hna kha an hrukter tawn hna. No-10 ai hrukmi hna hi cu an mah team ko ah cun an i bochan bikmi an si ti kha philh hlah.
Eg- Maradona, Pele, Zinedine Zidane, Michel Platini leh Leo Messi hna hi number 10 a lapi tu bik cu an si.

Player minthang hna nih an rak i hrukmi number cheukhat hi cu an mah philhlonak caah midang nhi i hruk ve tilo ding in Club hna nih an dinhter (retired) , mi zei maw zat an um cang.
a) AC Milan nih an an Club minthantertu a si vemi Maldini (Defender leh Captain) philhlonak caah No. 3 cu an dinhter cang. Cun, Franco Bareis nih a rak i hrukmi No. 6 zong AC Milan nih hin an fim chih fawn cang.
b) English club West Ham zong nih Bobby Moore philhlonak ah Jersey no. 6 cu midang nih i hruk ve tilo dingin an fim ve cang, AS Roma zong nih Aldair philhlonak caah no. 6 an rak fim cang fawn.
c) Maradona philhlonak caah Napoli nih Jersey number 10 cu an chuah tiloh, Italian club dang Brescia zong nih Roberto Baggio philhlonak caah Jersey number 10 cu an chuah ve tiloh.
.
d) Ajax Amsterdam nih minthang Johan Cruyff philhlonak caah number 14 cu an dinhter ve, Manchester City zong nih an player (an ram aiawh i a chuihlio ah ruahlo pi i a thimi ) Marc - Vivien Foe țihzahnak le philhlonak caah Jersey number 23 cu midang hruk an siang ti loh.
.
e) Thapetu zong hi a chuihtu tlukin an biapi ti an theih ruangah Club cheukhat hna nih an fans pawl țihzah upat peknak caah ti'n number an dinhtermi zong a um ve. Jersey no-12 hi fans pawl caah tiah player a ho hmanh i hruklo ding in a fimmi an um. Chu hna :-
Thus, Fenerbahce, Bayern Munich, Feyernoord, Dynamo Kiev, Lazio, RC Lens, Zenit St. Petersburgh leh English club Portsmouth hna hi an si. Fans caah ti'n an Club no-12 cu player a ho hmanh hruk an sianh hna loh..

VAWLEICUNG I KHRIHFA BUU A NGANMI HNA LE A DRIHTU HNA

1. Roman Catholic

Roman Catholic hna hi Rome Khrihfa Buu he ai pehtlaimi le Rome Khrihfa Buu lubik a simi Pope nawl ngeihnak tang i a ummi an si. Roman Catholic hna nih hin an khrihfa Buu hi Jesuh Khrih nih a dirhmi a si tiah an ti, cu khrihfa Buu cung i nawl ngeihnak cu Peter sinah pek a si i, mah cu nawl ngeihnak cu tuchun ni tiang Rome Khrihfa Buu i a lubik (Pope) a simi hna sinah pek an si, tiah an ti. Khrihfa Buu vialte lak ah Roman Catholic hi anganbik a si i, 1990 ah khan member 865,500,000 an ngei. Vawleicung minung vialte 17% hi Roman Catholic an si i, Khrihfa a simi vialte 57% cu Roman Catholic an si. Kum 2010 ah khan cun members 1055,458,116 hrawng an phan cang
 
2. Anglican
 A dirhtu: King Henry VIII
Dirh Kum: 1534
Dirhnak Ram : England
Mirang ram (Britain) khrihfa Buu hna nih khin kum 1543 hrawng hrang tiang khan Rome Khrihfa Buu he i pehtlaihnak an ngei. Asinan, kum 1543 ah khan an siangpahrang Henry VIII nih an i pehtlaihnak cu a hrawh, Supremacy Act of 1543 a ser i Khrihfa Buu cu a kuttang ah a chiah. Mah hi hi Anglican Khrihfa Buu a hramthaknak a si tiah an ti. Kum 1990 ah khan vawleicung ah Anglican members hi 51,600,000 hrawng an um. Vawleicung minung vialte 1%, Khrihfa vailte 3% cu Anglican member an si. Kum 2010 ah khan cun member hi 58,027,167 hrawng an phan.

3. Baptist
A Dirhtu: John Smit
Dirh Kum:  1606
Dirhnak Ram : Netherland (Amsterdam)
Baptist khrihfa Buu hi Protestant lak ah cun a ngan bikmi a si. Kum zabu 17-nak Puritan Reform chanlio i rak dirhmi kha a si. Baptist nih cun Bible nawl ngeihnak hi a biapi bik ah an chiah i, tipil ( baptisma) in tik zongah takpum dihlak i pil ding tiah an ti. Kum 1990 ah khan vawleicung pumpi ah member 62,800,000 hrawng an um ( an ka telh ve hnga dek maw). Vawleicung minung vialte 1% , khrihfa vialte 4% cu Baptist an si. Kum 2010 hrawngah khan cun Baptist member hi 80,586,315 hrawng an si cang.

4. Lutheran
A Dirhtu : Martin Luther
Dirh Kum : 1522
Lutheran Khrihfa Buu hi Martin Luther nih October 31, 1517 ah Wittenberg Biak Inn vampang ah Roman Catholic Khrihfa Buu sawiselnak point 95 (Ninety-Five Theses) a tarnak ruang i a rak chuakmi a si tiah an ti, Martin Luther cawnpiaknak a zulmi hna leh a min hmang in Khrihfa Buu a dirhtu hna kha an si. Martin Luther nih Roman Catholic Khrihfa Buu a sawiselnak (an kal ning a hmanlo tiah a ti) in Lutheran Khrihfa Buu lawng silo in Protestant Remhthannak (Protestant Reformation) Buu pawl arak chuahnak hi a si. 1990 ah khan member 84,900,000 hrawng vawleicungah menber an ngei. Vawleicung minung vialte 2% leh Khrihfa vialte 6% cu Lutheran cawnpiaknak a zulmi, Lutheran khrihfa Buu an si. Kum 2010 hrawngah khan cun member hi 79,863,231 hrawng an si.

5. Methodist
A Dirhtu : John Wesley
Dirh Kum : 1774
Dirhnak Ram : England
Wesley brothers an timi hna, Charles Wesley leh John Wesley hnai an cawnpiaknak a zultu hna cu Methodist tiah ti an si. Methodist timi min an putnak a ruang cu, an thiltinak leh an nun ningah method strict tak tak i an kal ruangah a si. An kal ning a rak hmutu hna nih Methodist pawl tiah an ti hna i a tu tiang mah hi min hi an  i put thai. 1990 ah khan vawleicung ah member 25,000,000 hrawng an ngei, Khrihfa vialte 2% cu Methodist member an si. Kum 2010 hrawngah khan cun member 27,397,164 hrawng an phan.

6. Presbyterian
A Dirhtu : John Knox
Dirh Kum : 1950
Dirhnak Ram : Scotland
Europe ram i Remhthannak (Reformation) an rak tuah lio chan i an rak dirhmi Buu a si, Presbyterian Khrihfa Buu hi Calvin cawnpiaknak i a kalmi an si ruangah Calvinisim ti zong in an ti hna. 1990 ah khan vawleicung ah member 46,900,000 hrawng an um, vawleicung minung vialte 1% , Khrihfa vialte 3% hrawng an si. Kum 2010 ah khan cun Presbyterian Khrihfa Buu member hi 51,982,323 hrawng an phan cang.

7. Pentecostal
 A Dirhtu : Charles Parham ?
Dirh Kum : 1901 ?
Pentecostal hna nih a biapi bik i an kalpi mi cu Thiang Thlarau tipil in(baptisma) hi a si i, Thiang Thlarau tipil in hnu lawngah Thiang Thlarau nih an kan um hnawh, tiah an ti. United Pentecostal Church (UPC) hna hi Pentecostal an si i, cun, Unitarian (Trinity pawm lo) an si fawn. Asinan, Pentecostal khrihfa Buu dang Trinity pawmtu (Trinitarian) zong an um ve thiam thiam. Pentecostal khrihfa Buu hna hi khrihfa vailte lak ah menber a karhbikmi an si. 1990 ah khan vawleicung ah member 88,600,000 an um i, vawleicung minung vialte 2%, Khrihfa vialte 6% bak an si. Kum 2010 hrawng ah khan cun member 153,589,786 hrawng an si cang.

8. Orthodox

Khrihfa hmasa hna chanlio ah khan Rome siangpahrang penmi ram chung ah nitlak lei (Rome kut tang) leh nichuah lei (Constantinople kut tang) i a ummi hna cu nunphung (culture) leh ramkhel (politics) kong kau ah an lung ai hmu kholoh. An karlak i buainak cu a zual chin lengmang i kum 1054 ah khan Pope Leo IX nih Constantinople i an lu bik a simi Michael Cerularius cu Khrihfa Buu in a thawl (excommunicate), Michael Cerularius nih cun a mah nawl neihnak in Pope Leo IX cu Khrihfa Buu in a thawl ve. A umtu ning cu; an i pehtlaihnak kha an hrawh i an nawl ngeihnak kha zei ah an i rel piak ve ve loh tinak a si. Nitlak lei i a ummi Khrihfa Buu cu Roman Catholic min pu in Pope nawl ngeihnak tang ah an um i, nichuah lei Constantinople tangah British Orthodox, Serbian Orthodox, Orthodox Church of Finland, Russian Orthodox, Syrian Orthodox, Ukrainian Orthodox, Bulgarian Orthodox, Romanian Orthodox, Antiochian Orthodox, Greek Orthodox, Church of Alexandria, Church of Jerusalem leh America ram i Orthodox khrihfa Buu hna an um ve. Orthodox Khrihfa Buu member hna i an tam ngei ngei i, kum 1990 ah khan vawleicung pumpi ah member 131,900,000 hrawng an ngei, vawleicung minung vialte 2% , Khrihfa vialte 9% tluk an si. Kum 2010 ah khan cun member 143,475,245 renglo an phan cang.

9. Khrihfa Buu Dang Dang Hna
A cunglei i ka vawn tarmi hna khi vawleicung huap ah Buu ngan deuh pawl cu an si. A dang zong Khrihfa Buu tampi an tang rih hna. A cunglei i ai tel lomi ah kan lairam chung i Khrihfa Buu tampi an um rih. Seventh Day Adventist, Salvation Army, Church On The Rock,  Assemblies of God, Holiness leh a dang dang hna zong an um len rih. Lairam chungah hin Khrihfa Buu hi a tamtuk lawmlam i an min zong theih cawk ding an si loh..


ȚIH A NUNG NGAI NGAIMI SAMRAM PHUN NGA

 HNAPDAWP (The Marble Cone Snail)

Hi ka hrawng i kan hmuhmi Hnapdawp (snails) kan hmuhmi pawl hi cu tihnung a si loh ti cu kan theih, a mah belte cu kan fih.  Asinan, a tu i ka chim dingmi Hnapdawp tu hi cu tih a nung ngai ngaimi phun a si. A Kaa (a zumnak lei) chung in țhim (hypodermic) bantuk a chuahter i a rawl duhmi tlaihnak ah a hman. Voikhat a chuahmi tur (poision) nih hin minung pa-20 tluk a thihter khawh ti a si. Mi a seh/henh ka ah cun a fah zong an theiloh, a vawn rauh deuh hnu ah a tur nih rian a hun țuan i cu hnu ceo ah cun celh awk țhalo in a hung fak. A seh/henh nak hrawnghrang hi a phing thlauhmah i, an thaw dawp a hman kho ti loh. Thlawp manhlo mi cu an zeng (paralysis), cheukhat cu an thi.
Image result for The Marble Cone Snail


IRUKANDJI JELLY FISH
Mah hi saram hi an pum a fa ngai ngai, cheukhat le bang cu 1 cm lawng hna an si. Asinan, a tur cu celh awk țhalo in rian a țuan ve i mi a seh cangmi hi cu a thlawpnak sii a umlo ruangah țah thluahmah bu in i tuar peng a haumi phun a si. Jelly Fish hna nih mi an seh ning hi phun dangte a si ve. An ban kan ti la maw an takpum in ai thlaimi pawl ah khin ho bantuk a zummi te te an um i mah cu hmang cun mi a cuk ve hna. A tur rianțuan ning hi phundang te a si ve. Jelly Fish nih ah cukmi hna hi cu khawika dah a fakbik ti zong chimawk an theiloh. An tak pum hi a fak dih, lu fak, luak luak, thi kai leh Kal fah nih a zulh colh hna.
Cun, The Box Jelly Fish an timi phun zong a um rih i an sining zong ai khat ngai. The Box Jelly Fish zong hi tih a nung ngai ngaimi nga phun khat a si ve.
Image result for IRUKANDJI JELLYFISH


The Inland Taipan
Mah hi rul hi Australia lawngah a ummi a si. Australia ram hi țihnung saram an tlinnak hmun a si. Vawleicung rul vialte lakah mah hi rul phun hi an mi cuk a fakbik ( an tur ațhawngbik) an timi phun an si. Voikhat i a chuahmi a tur nih hin minung-100 hi suimilam 1 chungah a thah khawh tiah an ti. Asinan, mah hi rul nih a cuknak ruang ia thimi hi an um tuk rihloh. Cun, mah hi rul tur vennak (antivenom) zong an chuah khawh cang ruangah mithi an tlawmnak zong hi a si. Cun, Rul hna lak ah tih a nung ngai ngaimi King Cobra zong a um rih fawn.
Image result for The Inland Taipan


THE FUNNAL WED SPIDER
Mah hi maimomh hi maimomh dang bantuk a si loh. Hmul a ngeiloh, a nak (black) tak tak fawn, a cawlmi kip seh ding i a zuanhnawh pengmi phun a si. Phundang te a sinak cu Tur hi phun tampi a ngei. ANTICATOXIN an timi phun cu a ngeih dih. Cu caah cun, mi a seh tik zongah a fah ning ai khat cio loh; an thlah hripi a chuak, an luak an luak,an lungtur a rang, an lau,an thi a kai i an lung lung amit tbk.., hna in an um. Cun, a sehnak zawn hi a fah ning hi an chim kholoh.
Image result for THE FUNNEL WEB SPIDER


POISION DRAT FROG
Mah hi Utlak ai dawh ngai ngaimi phun hi Central South America, Amazon Region lei i a ummi phun an si. Kan theih cio bantuk in Utlak/dangte phun hrim hrim nih hin an i kilvennak caah an vun in a bangmi hang phunkhat an chuahter i mah cu hang nih cun an takpum kha a nalter. Vun tlaih tik ah a nal ngai ngai i fawiten tlaihkhawh an si loh. Asinan, mah hi bantuk Utlak phun nih cun an takpum nalter tu men silo in țih a nung ngaimi Tur an chuahter. A tawngtu paoh cu thih a si ko. Rul tbk nih hin an dolh sual ve tawn hna i utlak tu thilo in a rultu an thi tawn. An tur hi țih a nung ngaimi a si i țhim par te i ai nehmi hmanh nih khin minung cu a kan thah khawh ti a si..
Image result for POISON DART FROG

MINUNG KUTCHUAK HMASA PAWL

* BC 2780 - Pyramid hmasabik cu Saqqara hmunah sak an rak thawk.
* BC 2700 - Egypt Siangpahrang, Cheops nih Giza-ah Pyramid a ngan tak² mi a sak.
* BC 4236 - Egypt Calendar ah ni hmasabik.
* BC 3760 - Judate Calendar ah ni hmasabik.
* BC 1000 - Vawleicung milu zat, 50 million.
* BC 776 - Olympic Games hmasabik - Greece ramah.
* BC 580 - Nebuchadrezzar- nih Babylon-ah "Hanging Garden" a rak ser.The Hanging Garden of Babylon hi vawleicung khuaruahhar thil 7 ah aa tel ve mi asi.
* BC 445 - Nehemiah- nih Jerusalem hauhruang a sak țhan.
* AD 1 - Vawleicung milu zat, 170 million.
* AD 200 - Vawleicung milu zat, 190 million.
* AD 320 - Jesuh a chuak. December 25 hi asi thenglo men la.
* AD 718 - Vawleicung i Hotel upa bik " Houshi Onsen " cu Ishikawa-ken, Japan-ah awmnak puai an tuah.
* AD 859 - Vawleicung i University upa bik "University of Al Karaouine" chu Fes, Morocco ramah an rak dirh.
* AD 900 - Vawleicung milu zat, 240 million.
* AD 938 - Viet Nam ram cu Tuluk (China) sin in Independence an hmuh.
* AD 970 - Egypt mi Fatimids- an timi pa nih Cairo-ah ( Egypt khuapi ) Al-Azhar University a dirh.
* AD 970 - Tuluk( China) nih catlap in phaisa (Note) an rak ser.
* AD 989 - Timbuktu ramah Sankore University an rak dirh.
* AD 1091 - Pagan, Myanmar-ah Buddhist Temple 15000 tluk a rak um.
* AD 1119 - Bologna University Italy-ah dirh a si.
* AD 1150 - University of Paris ( Tu ah cun Sorbonne ) an rak dirh.
* AD 1158 - Pound Sterling cu British-ah an rak hman.
* AD 1233 - Iraq khuapi Baghdad-ah Mustansiriya University dirh a si.
* AD 1249 - Englandvah Oxford University- i sianginn hmasabik an rak dirh.
* AD 1284 - Peter House- nih Cambridge-ah College hmasabik a rak dirh.
* AD 1303 - The University of Rome dirh a si.
* AD 1380 - John Wychif- leh Nicholas of Hereford- hna nih mirang holh in Bible an rak leh.
* AD 1382 - Winchester College England-ah dirh a si ve.
* AD 1411 - St. Andrews University Scotland- ah dirh a si.
* AD 1582 - Edinburgh University dirh kum.
* AD 1636 - Harvard College Massachusetts, US-ah an dirh.
* AD 1776 - July 4 America Independence day.
* AD 1797 - England Pound 1 Note ( catlap i sermi ) an chuah.
* AD 1800 - Vawleicung milu zat, 978 million.
* AD 1851 - New York Times leh Reuter hna nih tadinca( News Paper) an chuah.
* AD 1867 - USA nih Russia sin in Alaska State hi US $ 7.2 million-in an cawk.
* AD 1871 - FA Club England hi dirh a si.
* AD 1878 - University of Yangon an rak dirh.
* AD 1900 - Vawleicung milu zat, 1.5 billion.
* AD 1903 - Vawleicung i Mawtaw hmasa bik cu London-ah an rak ser.
* AD 1903 - 1903, Wilbur Wright le Orville Wright hna nih vanlawng hmasa bik an rak ser.
* AD 1921 - BBC News dirh kum.
* AD 1930 - World Cup chuih hmasa bik.
* AD 1948 - Myanmar independent ngah kum.
* AD 1970 - Vawleicung milu zat, 3.5 billion.
* AD 1975 - Bill Gate- nih Microsoft an rak ser.
* AD 1980 - Vawleicung milu zat, 4.5 billion.
* AD 1983 - Tuluk ram (China) milu zat, 1 billion.
* AD 1990 - Vawleicung milu zat, 5.3 billion.
* AD 2000 - Vawleicung milu zat, 6 billion.
* AD 2015 - Vawleicung milu zat, 7.3 billion.

RUNGTABAN le NGANDAMNAK

Rungtaban hi lairam chuak thingthei asi ko caah a si ning cu kan theihdihmi a si ko.
Rungtaban ahminmi pakhat nih hin Vitamin B-6, Folate, Thiamine, Iron, Manganese leh Vitamin C hna a ngeih.. A hang surmi hrai khat ah hin calories 75, Vitamin C 2.5mg, Thiamine 0.17mg, Folate 16mg, Vitamin B-6 0.15mg, Iron 0.6mg leh Manganese 2.6mg hrawng a um.
A țhatnak Tampi Chungin Cheukhat;
1. Taksa fak/ruhkhua fak tbk ah ațha.
2. Thi a thianter, thi kal ning a hmanter.
3. Nu phung(thi ngeih) ngeihlio i ruhkhua fak tbk ah a damter.
4. Cumpi, khuh, hrawmfah le țangfah tbk zong ah ațha tak² mi a si.
5. Pawpi caah ațha. Ek a nemter i thli a chuahter.
6. Vun cancer a ven khawh.
7. Mit khuahmuh a fianter. Rungtaban hang hi nikhat ah hrai khat lengmang in na din ah cun na tar tik zongah na mit a maw la loh. Tar hna caah a țha tukmi a si.
8. Puhcik zong a lohter khawh. Rungtaban hang kha na puhcik ah nikhat voi 3/4 thuh lengmang maw a mah ten a lo ko la.
9. Thau a zorter i khing a zanter, i thikai mi zong kha ațumter.
10. Ruh kiak mi hna caah Rungtaban hang kha tampi'n dinter ding. Ruh ațhan khawhnak ding caah Rungtaban hang hi ațha tak² mi Sii pakhat a si ve.
11. Haa ni fak, Kaa chung i hma a ummi tbk zong kha a damter khawh.
12. Vun a hninhnoter i vun a milter..
*** Zunthlum angei mi caah cun Rungtaban hi eilo ah ațha.

VOiH

Voih cu zeidah asi?
Voih cu a thurhnawmmi thli phunkhat(gas) asi. Kan eimi thil kha kan pawpi ah an i tawng hna. Pawpi nih a rial tik ah thli a hun i ser i voih kan timi ah a hung chuak.
Voih ah hin Nitrogen a tam bik. Cun, carbon dioxide, methane leh hydrogen- hna zong an i tel, a cheu le bang cu a an alh(kang) kho . Asinan, voih vialte ah hin methane an um thengloh.
Voih hi phin tampi a um. A nam(thu) le namlo, aw a phun phun a ngei fawn. Buaktlak in voih hi a nam(rimchia) ti a si. Gas chromatography seh i an zohfiannak ah cun methanethiol, hydrogen sulfide (arti thumi rim) leh dimethyl sulfide hna ai tel ruangah voih a namnak hi a si an ti. Voih chungah hin hrik fa tete (bacteria) le ek pelpawi ai cawh chih, ek chuahnak kua i a chuakmi a si ruang zongah a namnak hi a si, tiah an ti fawn.
Voikhat kan voih ah hin:
. Nitrogen: 20–90%
. Hydrogen: 0–50%
. Carbon dioxide: 10–30%
. Oxygen: 0–10%
. Methane: 0–10%, tluk an i cawh.
Voih tamter tu;
Pee a phun² ( bean), cawhnuk i sermi thil, khachuan rang, alu, khachuan sen, changvut ( wheat), kawhra, kawpi, zawngțah le a dang² hna zong an si. Vanțhat ngai asi mi cu fang (rice) nih hin thlichia (voih) a umter loh, fang tampi ei ruangah voih a tamter hleiloh tiah an ti. Kan voih a tam ah cun meh kan eimi, asiloah thildang kan eimi ruangah an si.
Zohkhenh ning: Punghman te i na voih na voih khawh ah cun i lawm, Voih khawhlo ruang ah Sii-inn ah a ummi an tlawmlo hih! Asinan, voih tamtuk/tlawmtuk ah cun ngandamnak a chambau ruangah a si. Kan eimi kha kan pawipi nih a rial kholoh i kan paw a chawng, thli nih kan paw a tum. Na voih a tlawmtuk asi ah cun atang lei i sii hna khi ei piak ding.
-galactosidaseenzymes,
-lactase,
-amylase,
-lipase,
-protease,
-cellulase,
-glucoamylase,
-invertase hi bantuk aa telmi sii hna nih hin pawpi rianțuan a bawmh i voih tlawmtuk/tamtuk ti bantuk ah a țha tak tak. Cun, laimi nih kan uar tak² mi sii pakhat cu digene hi asi.
Laimi le voih :
Minung hi voih angei lo mi kan um la loh dah. Asinan, voih kan hmuh ninh belte cu ai khat cio loh. Chekhat nih i phuhrunnak ngei bak lo i an voih thluahmah lio ah, cheukhat le minih an theih sual la tiah heh ai summi zong kan um ve. A hlei in mingo pawl hi voih kongah hin i phuhrunnak an ngei bakloh. Kan nih laimi cu triiit / treeet ti i mi hmai i kan voih sualah cun kan hmai a sen colh. Midang theih lai kan phang, voih lo bantuk ten kan i umter, voih kan i sumtuknak ah kan kepi kan tom caan zong a tlawmloh. Cun, mah lawng kan um caan ah hin i phinhrunnak ngeilo bak in kan voih ti hi, hi ca a reltu zong nih na tawn cangmi thil a si ko la.
Mirang pawl nih voih hi phun tampi'n an țhen;
1. Awchuaklo i voih – Sound of Silence
2. Peh thluahmah i voih – Unchained Melody
3. Meilul voih hnawh – Candle in the Wind
4. Thang pi i voih – Thundering Typhoons
5. I sum len ko na i voih ( a aw a saungai)– Beautiful Disaster
6. Ek ek pah i voih – It's raining men
7. I san i san i voih – I shall be released
8. Ruahli pi i voih (voih ceh) - Amazing grace
9. A tu le lek voih – Time after time
10. Zun zun pah i voih – One last breath
A cunglei i phun 10 chungah khin phun zeizat in dah na voih cang ???
Image result for break wind