Thursday, October 29, 2015

VAWLEICUNG I KHRIHFA BUU A NGANMI HNA LE A DRIHTU HNA

1. Roman Catholic

Roman Catholic hna hi Rome Khrihfa Buu he ai pehtlaimi le Rome Khrihfa Buu lubik a simi Pope nawl ngeihnak tang i a ummi an si. Roman Catholic hna nih hin an khrihfa Buu hi Jesuh Khrih nih a dirhmi a si tiah an ti, cu khrihfa Buu cung i nawl ngeihnak cu Peter sinah pek a si i, mah cu nawl ngeihnak cu tuchun ni tiang Rome Khrihfa Buu i a lubik (Pope) a simi hna sinah pek an si, tiah an ti. Khrihfa Buu vialte lak ah Roman Catholic hi anganbik a si i, 1990 ah khan member 865,500,000 an ngei. Vawleicung minung vialte 17% hi Roman Catholic an si i, Khrihfa a simi vialte 57% cu Roman Catholic an si. Kum 2010 ah khan cun members 1055,458,116 hrawng an phan cang
 
2. Anglican
 A dirhtu: King Henry VIII
Dirh Kum: 1534
Dirhnak Ram : England
Mirang ram (Britain) khrihfa Buu hna nih khin kum 1543 hrawng hrang tiang khan Rome Khrihfa Buu he i pehtlaihnak an ngei. Asinan, kum 1543 ah khan an siangpahrang Henry VIII nih an i pehtlaihnak cu a hrawh, Supremacy Act of 1543 a ser i Khrihfa Buu cu a kuttang ah a chiah. Mah hi hi Anglican Khrihfa Buu a hramthaknak a si tiah an ti. Kum 1990 ah khan vawleicung ah Anglican members hi 51,600,000 hrawng an um. Vawleicung minung vialte 1%, Khrihfa vailte 3% cu Anglican member an si. Kum 2010 ah khan cun member hi 58,027,167 hrawng an phan.

3. Baptist
A Dirhtu: John Smit
Dirh Kum:  1606
Dirhnak Ram : Netherland (Amsterdam)
Baptist khrihfa Buu hi Protestant lak ah cun a ngan bikmi a si. Kum zabu 17-nak Puritan Reform chanlio i rak dirhmi kha a si. Baptist nih cun Bible nawl ngeihnak hi a biapi bik ah an chiah i, tipil ( baptisma) in tik zongah takpum dihlak i pil ding tiah an ti. Kum 1990 ah khan vawleicung pumpi ah member 62,800,000 hrawng an um ( an ka telh ve hnga dek maw). Vawleicung minung vialte 1% , khrihfa vialte 4% cu Baptist an si. Kum 2010 hrawngah khan cun Baptist member hi 80,586,315 hrawng an si cang.

4. Lutheran
A Dirhtu : Martin Luther
Dirh Kum : 1522
Lutheran Khrihfa Buu hi Martin Luther nih October 31, 1517 ah Wittenberg Biak Inn vampang ah Roman Catholic Khrihfa Buu sawiselnak point 95 (Ninety-Five Theses) a tarnak ruang i a rak chuakmi a si tiah an ti, Martin Luther cawnpiaknak a zulmi hna leh a min hmang in Khrihfa Buu a dirhtu hna kha an si. Martin Luther nih Roman Catholic Khrihfa Buu a sawiselnak (an kal ning a hmanlo tiah a ti) in Lutheran Khrihfa Buu lawng silo in Protestant Remhthannak (Protestant Reformation) Buu pawl arak chuahnak hi a si. 1990 ah khan member 84,900,000 hrawng vawleicungah menber an ngei. Vawleicung minung vialte 2% leh Khrihfa vialte 6% cu Lutheran cawnpiaknak a zulmi, Lutheran khrihfa Buu an si. Kum 2010 hrawngah khan cun member hi 79,863,231 hrawng an si.

5. Methodist
A Dirhtu : John Wesley
Dirh Kum : 1774
Dirhnak Ram : England
Wesley brothers an timi hna, Charles Wesley leh John Wesley hnai an cawnpiaknak a zultu hna cu Methodist tiah ti an si. Methodist timi min an putnak a ruang cu, an thiltinak leh an nun ningah method strict tak tak i an kal ruangah a si. An kal ning a rak hmutu hna nih Methodist pawl tiah an ti hna i a tu tiang mah hi min hi an  i put thai. 1990 ah khan vawleicung ah member 25,000,000 hrawng an ngei, Khrihfa vialte 2% cu Methodist member an si. Kum 2010 hrawngah khan cun member 27,397,164 hrawng an phan.

6. Presbyterian
A Dirhtu : John Knox
Dirh Kum : 1950
Dirhnak Ram : Scotland
Europe ram i Remhthannak (Reformation) an rak tuah lio chan i an rak dirhmi Buu a si, Presbyterian Khrihfa Buu hi Calvin cawnpiaknak i a kalmi an si ruangah Calvinisim ti zong in an ti hna. 1990 ah khan vawleicung ah member 46,900,000 hrawng an um, vawleicung minung vialte 1% , Khrihfa vialte 3% hrawng an si. Kum 2010 ah khan cun Presbyterian Khrihfa Buu member hi 51,982,323 hrawng an phan cang.

7. Pentecostal
 A Dirhtu : Charles Parham ?
Dirh Kum : 1901 ?
Pentecostal hna nih a biapi bik i an kalpi mi cu Thiang Thlarau tipil in(baptisma) hi a si i, Thiang Thlarau tipil in hnu lawngah Thiang Thlarau nih an kan um hnawh, tiah an ti. United Pentecostal Church (UPC) hna hi Pentecostal an si i, cun, Unitarian (Trinity pawm lo) an si fawn. Asinan, Pentecostal khrihfa Buu dang Trinity pawmtu (Trinitarian) zong an um ve thiam thiam. Pentecostal khrihfa Buu hna hi khrihfa vailte lak ah menber a karhbikmi an si. 1990 ah khan vawleicung ah member 88,600,000 an um i, vawleicung minung vialte 2%, Khrihfa vialte 6% bak an si. Kum 2010 hrawng ah khan cun member 153,589,786 hrawng an si cang.

8. Orthodox

Khrihfa hmasa hna chanlio ah khan Rome siangpahrang penmi ram chung ah nitlak lei (Rome kut tang) leh nichuah lei (Constantinople kut tang) i a ummi hna cu nunphung (culture) leh ramkhel (politics) kong kau ah an lung ai hmu kholoh. An karlak i buainak cu a zual chin lengmang i kum 1054 ah khan Pope Leo IX nih Constantinople i an lu bik a simi Michael Cerularius cu Khrihfa Buu in a thawl (excommunicate), Michael Cerularius nih cun a mah nawl neihnak in Pope Leo IX cu Khrihfa Buu in a thawl ve. A umtu ning cu; an i pehtlaihnak kha an hrawh i an nawl ngeihnak kha zei ah an i rel piak ve ve loh tinak a si. Nitlak lei i a ummi Khrihfa Buu cu Roman Catholic min pu in Pope nawl ngeihnak tang ah an um i, nichuah lei Constantinople tangah British Orthodox, Serbian Orthodox, Orthodox Church of Finland, Russian Orthodox, Syrian Orthodox, Ukrainian Orthodox, Bulgarian Orthodox, Romanian Orthodox, Antiochian Orthodox, Greek Orthodox, Church of Alexandria, Church of Jerusalem leh America ram i Orthodox khrihfa Buu hna an um ve. Orthodox Khrihfa Buu member hna i an tam ngei ngei i, kum 1990 ah khan vawleicung pumpi ah member 131,900,000 hrawng an ngei, vawleicung minung vialte 2% , Khrihfa vialte 9% tluk an si. Kum 2010 ah khan cun member 143,475,245 renglo an phan cang.

9. Khrihfa Buu Dang Dang Hna
A cunglei i ka vawn tarmi hna khi vawleicung huap ah Buu ngan deuh pawl cu an si. A dang zong Khrihfa Buu tampi an tang rih hna. A cunglei i ai tel lomi ah kan lairam chung i Khrihfa Buu tampi an um rih. Seventh Day Adventist, Salvation Army, Church On The Rock,  Assemblies of God, Holiness leh a dang dang hna zong an um len rih. Lairam chungah hin Khrihfa Buu hi a tamtuk lawmlam i an min zong theih cawk ding an si loh..


No comments:

Post a Comment