Saturday, May 13, 2017

CHEETAH (Keite phunkhat)

Cheetah hi chizawh phun (feline) asi i, Africa leh Iran ram hna ah hin an tam ngaingai. Cheetah hi tlik ațhawng taktak mi asi i vawleicung saram vialte lak ah tlik țhawngbik mi asi. Suimilam pakhat ah 112- 120 km (70 to 75 mph) tluk rang in an tli kho. An tak (body temperature) hi 40.5 °C- i a linh hnu ah cun an tli duh tiloh.
Cheetah hi phundang te an si ve, an mah he ai naih cem i ruahmi cu, America i aum mi Puma leh jaguarundi hna khi an si. Cheetah hi sahring ei phun an si nan sapel an thiam loh, an duhmi sa kha an tha umek in an dawi i an phak tik hna paoh i va seh kha asi. Saram dang hna lak zongah i kilven ning an thiam lemloh, tha umek i zam kha asi țhiamțhiam.

Buaktlak in a Nu pakhat nih hin fa pakua hrawng an ngeih. Asinan, an fale tamdeuh hi cu 'a fate' an si lio ah an thi. Hiti i an thihnak bik cu Sadang (Cekei, Chiandeih tbk) hna nih an ei piak hna ruangah asi. Cheetahs minung nih zuat ah cun an karh kho lemloh tiah an ti. Asinan, organizations cheukhat : De Wildt Cheetah, Wildlife Centre hna ah cun an karh ngai ko.

"Cheetah" ti hi Sanskrit biafang 'citrakāyaḥ' timi in a rami asi i, a sullam cu "variegated" ( azawng dangdang) tinak asi.

Cheetah hi an pum afa nan ai zuan ngaingai mi an si. Cu caah cikhat lo pi i an colhcang tik ah an mar azang. Cheetah puitling hi 21 kg in 72 kg(46 to 159 lb) tiang an si kho.
- A lu in amei hram tiang hi 110cm - 150cm (43- 59 inches) hrawng asi.
- Amei hi 60cm - 84cm (24 - 33 inches) tluk asau.
- An san lei hi 66cm - 94cm (26 to 37 inches) hrawng asi (an liang in tah asi).
- A nu nak in a pa hi an ngan deuh.

Leopard he tahchunh ah: Cheetah hi an riruang a tawi deuh, asinan, an mei a sau deuh, an khulvai arang deuh fawn. Cheetah cheukhat cu an hmul angan deuh i, an țial zong angan deuh ve. Mah cu phun hna cu "king cheetahs," tiah an ti. Africa leh southwestern Asia-ah an tam.

A nu hi Thla 20 in thla 24 an si ah an puitling (maturiry or adult). A pa hi cu Thla 12 an tlin in an puitling ve. Cheetah a nu leh a pa hi a kop in an um theng loh. Zeitik lio caan zongah a nu nih hin Pa a duh peng i curuang ah Pa kip sin in fa an ngei. A nu nih hin ni 90 - 98 chung nau an pawi hnuah nau an hrin. An fa hi an chuahka ah 150g - 300g hrawng an rit. Chizawh (cat) dang bantuk silo in cheetah hi an chuahka in an hmul a de (țial) cia. Thla 13-20 an hung si tik ah an pi le an kaltak i an manh teh rawl an kawl ve. Buaktlak in Cheetah hna hi ram tangah kum 12 hrawng an dam kho, minung nih an zuat ah cun kum 20 tiang zong an dam kho.

A pa hi a ruun pi'n an um i anu tu hi cu pa a duh caan lawngah apa he an i kop, pa aherh tilo hnuah cun a mah te lawngin a tlawng. Apa pawl cun a ruun pi'n an um hna i amin ah 'coalitions' tiah an ti. Ram ri zong an ngei ve, an haakmi ram (Territory) bit-kauh hi an umnak ram hmunhma nih angeih. Africa ramah cun Apa nih an haakmi ram hi 37 km - 160 km2(14 to 62 sq mile) hrawng asi. An ramri chinchiahnak caah Thing, lungpi te leh Țuanțuan buu tbk hna ah an zun an zun i ramri an ser ve. An ram haakmi chungah Cheetah dang an hawng luh sualah cun thah dingin an dawi hna. Anu belte cu ram an ngeiloh i an duhnak hmun paoh ah khua an sa. Hi bantuk pawl hi "home range" tiah an ti. A fale hi zarh 5-6 an tlin cun api hnu zul in sapel an cawng ve.

Cheetah hi onh ning phun tampi an ngei ve. An onh ning aidan bantuk in a sullam zong ai dang cio:
1) Chirping: hi bantuk i an onh ah cun, cheetah nih cheetah dang akawl tinak si. A pi nih a fale akawl caan i a onh ning asi. Mah hi aw hi va onh he ai lawh ruangah Chirping an ti nak asi.
2) Churring/stuttering: A ruun pi i an um caan ah hi ti hin an awn tawn. churr hi cu cheetahs dang hna kha an sin i ra dingah an sawm hna nak asi.

3) Growling: an thinhan lio i an i hrocer nak asi.
4) Yowling: țihmi an ngeih caan le țihnung aum caan i an onh ning asi.
5) Purring: an i lawmh caan i an onh ning asi. A ruun i an um lio caan, an i lawmh caan ah khin an awn tawn.

Hlanlio Izip mi hna nih khan cheetah hi inn zuat sațil bantuk in an rak zuat i Uico abtuk in an ngam kho, Sapel nak ah an rak hman hna. Cun, Siangpahrang nupi le hna nih an ke hram ah an bawmhter i Uico, Chizawh bantuk in an rak vulh tawn. India ram i Mughal Siangpahrang, Akbar the Great zong nih kum 1556 - 1605 lio ah khan, cheetahs 1,000 hrawng a rak vulh. Tulio zongah hin Cheetah hi inn zuat sațil bantuk in a vulhmi an um rih...

Image result for cheetah


TAKSA-THINLUNG-THLARAU DAMNAK CAAH HLAREMH BUU(choir) AH I TEL VE

British Scientist hna nih hlaremh buu (choir) i ai telmi hna caah lunglomh awk ngai asi mi thil an hmuh..
Suimilam 1 chung hlaremh buu ah kan i tel i Pathian thangțhatnak hla kan sak/cawn ah khin kan takpum chung i zawtnak a dohtu (immune system) a țhawnter i, cancer leh țihnung zawtnak angei mi hna ca zongah damnak a chuahter khawh, tiah Scientist pawl nih an chim!
A hlei in Lungretheih nak angei mi hna hi Hlaremh buu ah an i tel hrim hrim awk asi tiah, anti. Aruang cu, suimilam 1 chung hrawng biatak te i hla an cawn/sak tik ah an lungretheih nak tampi a chawnkhawh tiah an ti.
Mrs.Diane Raybould(hnuk cancer angei mi)
: Hlaremh buu i kai tel hnuah hin chunglei hnangamnak tampi ka char. Hlaremh buu i aum mi vialte hna hi chungkhar pakhat bantuk in kan i daw i pakhat le pakhat i zawnruahnak zong kan ngei.
Cancer zawtnak ka ngei ti kai theih ah hin ka zawtnak ruangah ka hawi cheukhat nih cun hnulei an ka chit i ka ngaih a chia ngai ngai. Asinan, hlaremh buu i ka hawi le he cun unau bantuk in kan i zoh i ka lungretheih nak vialte kha an ka chawn dih. Pathian thangțhatnak hla dawh kan vun sak ah hin ka lungretheih nak vialte cu an lo dih, tiah hlaremh buu i, i tel a țhatnak kong kha a chim.
Bawipa thangthatnak hla kan sak ah hin Pathian kan thangțhat lawng silo in kan takpum leh ngandamnak caah zongah a țha tak tak mi Sii pakhat a rak si ve....
Van leh Vawlei, a chung i thil vialte a sertu kan Pathian thangțhat hi a rak sunglawi tuk hringhran....
Taksa, Thinlung, Thlarau caah DAMNAK Sii țhabik a rak si....
Source : Dailymail, UK
Image may contain: one or more people

KAWLRAM KHRIHFA MILU ZAT

Zahan zan cu DVB news ka zoh i news pakhat nih ka lung a ka tuai ngai. Kan ram ah Khrih fa kan karh lo ti hi ngaih chia ngai asi tiah ka ruah. Pathian sin ah thlacam lawng si ti loin kan hnak karah Thawngtha karh zainak lam hi a tenh in tenh hna u si ti hi ka sia herh bik mi cu asi.
A buaktlak in kan zoh tik ah a liam cia kum 30 သန္ေခါင္စာရင္း i a lang ning he cuai thlai in, a karh/zawr a um lo ti awk asi ko tiah DVB news nih a phuan.
Khrihfa tam cemnak- Shan State
-------------------------------------------
Khrihfa dirhmun by population
1. Shan 569389
2. Kachin. 555037
3. Chin. 408730
4. Irrawaddy 388348
5. Sagaing. 349377
6. Yangon. 232249
7. Karen. 142875
8. Pagu 142528
9. Kaya. 131237
10. Tanitari. 100758
11. Mandalay 65061
12. Rakhine 36791
13. Magwe 27015
14. Naypyidaw UT 12293
15. Mon 10791
Total: 3172479- 6.3percent
Nb: Shanram Khrihfa tamnak aruang cu Kachin, Lahu, Kokant, China, Wa etc Khrihfa an si hna ruangah si dawh cem in a lang. Shan le Pa-uh mi phun tu hi cu Khrihfa an tamtuk lem lo. Irrawaddy zong hi Karen pawl ruang ah asi i, Sagaing hi zumh ning nakin Krihfa kan tlawm. Cun Kaya hi percent an tam nain minung an tlawm hrimhrim ruangah asi, Karen hi Pagu le Irrawaddy lamah Khrihfa an tam nain anmah state chungah cun an tlawm tuk palia khi asi. Kan ram Thawngtha akan phurhtu Judson nih hmun hma a khuarnak Mon state hi cu an um lo ti tluk khi a si.
Ref: 2014 Myanmar Census - Religion
Image result for christian chruch

UEFA CHAMPION LEAGUE FINAL RECORDS


Season- Winners    Country Runners-up Country Score
2015-16 Real Madrid Spain Atlético Madrid Spain 1-1 (5–3)
2014-15 Barcelona Spain Juventus Italy 3-1
2013-14 Real Madrid Spain Atlético Madrid Spain 4-1
2012-13 Bayern Munich Germany Borussia Dortmund Germany 2-1
2011-12 Chelsea England Bayern Munich Germany 1-1 (4–3)
2010-11 Barcelona Spain Manchester United England 3-1
2009-10 Internazionale Italy Bayern Munich Germany 2-0
2008-09 Barcelona Spain Manchester United England 2-0
2007-08 Manchester United England Chelsea England 1-1 (6–5)
2006-07 Milan Italy Liverpool England 2-1
2005-06 Barcelona Spain Arsenal England 2-1
2004-05 Liverpool England Milan Italy 3-3
2003-04 Porto Portugal Monaco France 3-0
2002-03 Milan Italy Juventus Italy 0-0
2001-02 Real Madrid Spain Bayer Leverkusen Germany 2-1
2000-01 Bayern Munich Germany Valencia Spain 1-1
1999-2000 Real Madrid Spain Valencia Spain 3-0
1998-99 Manchester United England Bayern Munich Germany 2-1
1997-98 Real Madrid Spain Juventus Italy 1-0
1996-97 Borussia Dortmund Germany Juventus Italy 3-1
1995-96 Juventus Italy Ajax Netherlands 1-1
1994-95 Ajax Netherlands Milan Italy 1-0
1993-94 Milan Italy Barcelona Spain 4-0
1992-93 Marseille France Milan Italy 1-0
1991-92 Barcelona Spain Sampdoria Italy 1-0
1990-91 Red Star Belgrade Yugoslavia Marseille France 0-0*
1989-90 Milan Italy Benfica Portugal 1-0
1988-89 Milan Italy Steaua Bucureşti Romainia 4-0
1987-88 PSV Netherlands Benfica Portugal 0-0
1986-87 Porto Portugal Bayern Munich West Germany 2-1
1985-86 Steaua Bucureşti Romainia Barcelona Spain 0-0
1984-85 Juventus Italy Liverpool England 1-0
1983-84 Liverpool England Roma Italy 1-1
1982-83 Hamburg West Germany Juventus Italy 1-0
1981-82 Aston Villa England Bayern Munich West Germany 1-0
1980-81 Liverpool England Real Madrid Spain 1-0
1979-80 Nottingham Forest England Hamburg West Germany 1-0
1978-79 Nottingham Forest England Malmö FF Sweden 1-0
1977-78 Liverpool England Club Brugge Belgium 1-0
1976-77 Liverpool England Borussia Mönchengladbach West Germany 3-1
1975-76 Bayern Munich West Germany Saint-Etienne France 1-0
1974-75 Bayern Munich West Germany Leeds United England 2-0
1973-74 Bayern Munich West Germany Atlético Madrid Spain 1-1
1973-74 Replay Bayern Munich West Germany Atlético Madrid Spain 4-0
1972-73 Ajax Netherlands Juventus Italy 1-0
1971-72 Ajax Netherlands Internazionale Italy 2-0
1970-71 Ajax Netherlands Panathinaikos Greece 2-0
1969-70 Feyenoord Netherlands Celtic Scotland 2-
1968-69 Milan Italy Ajax Netherlands 4-1
1967-68 Manchester United England Benfica Portugal 4-1
1966-67 Celtic Scotland Internazionale Italy 2-1
1965-66 Real Madrid Spain Partizan Yugoslavia 2-1
1964-65 Internazionale Italy Benfica Portugal 1-0
1963-64 Internazionale Italy Real Madrid Spain 3-1
1962-63 Milan Italy Benfica Portugal 2-1
1961-62 Benfica Portugal Real Madrid Spain 5-3
1960-61 Benfica Portugal Barcelona Spain 3-2
1959-60 Real Madrid Spain Eintracht Frankfurt West Germany 7-3
1958-59 Real Madrid Spain Stade de Reims France 2-0
1957-58 Real Madrid Spain Milan Italy 3-2
1956-57 Real Madrid Spain Fiorentina Italy 2-0
1955-56 Real Madrid Spain Stade de Reims France 4-3

ZEITIK CAAN AH DAH NAU PAWI KHAWH ASI?

Nu phung (period) an vawn ngeih bak hin cii (ovum) a hun i ser, mah cu cii cu nu phung (period) an ngeih ni in rel i ni 14 nak hrawngah hin Nu cii cu nau i ser ding in a hun i ready. Nu cii hi suimilam 12 in 24 tiang hrawng cu an nung tiah ruah a si.
Nu cii cu cii bawmin chul lei ah cun a ra i pa cii a hunglutmi he khan an i tawng. Pa cii he cun an i fonh i chulah naute a hun i ser. Thi an ngeih ni in rel i ni 12 -16 karlak hi naupawi a fawibik lio caan (Golden chance) tiah an ti. Mah khi hlan leh hnu khi cu naupawi a har ngai².
Cun, buaktlak in nu cii hi pakhat lawng aa ser(nung) i pa cii belte hi cu 200-500 million hrawng ai ser. Faphir a ngeih ah cun nu cii bawm in cii nung pahnih a chuak tinak a si, asilo ah nu cii leh pa cii ai fonh mi kha embryos 2 ah an i țhenthan tinak a si.
Naupawi khawhlo caan theih a fawinak bik cu;
before and after 7 days an ti tawn,
Asullam cu: thingeih (period ) dih hnu ni-7, Thi ngeih hlan ni -7. Asinan, before 7 hi cu vanchiat ah cun naupawi khawh a si țhiam²,
a ruang cu pa cii hi Ni 3-5 tiang a dam khawh ruangah a si. Thi ngeih hnu ni 5 tiang hi cu naupawi khawhlo caan i ruahmi a si.
A cung i ka vawn chimmi pawl khi 100% in a hmanlo kho men. Ovulation period ningah Nu kip an i lo cio hnaloh. Naupawi a duhlo mi nih cun sii ei, sii chunh tbk kha a țha deuh la. Asinan, nau ngeih a duhmi hna caah cu Thi na ngeih ni in rel i Ni 12-16 karlak naupawi a fawibik lio caan a si. Hi caan te hi rak i sel u law naupawi a duhmi hna caah cun caan thabik a si.

Image result for pregnant

VA PHUN CHEUKHAT HNA LEH AN SINING


1) Emperor Penguins :
Penguin hi phun (type ) 17 an um i, mah cu lakah cun Emperor Penguin hi a nganbik phun an si. An tung hi 1.3 meter hrawng a sang i, 45 kg tluk an rit. Vawleicung i a kih cemnak ram Antarctic khi an umnak bik asi. A nu nih hin Ti pakhat te lawng a tit. A nu ( A pi) hi Rili ah rawl kawl in a vak i thlahnih chung te hna a rau tawn. A nu a rak kir hlanlo cu a pa nih a ti cu a rak ven. A fate hi zarh 7 chung a pi he an umți hnu ah khualum a hmuhkhawh nak ding caah a buupi i a ummi hna sinah a vai fon ve.
Image result for Emperor Penguins

2) Ruppel's Griffon :
Vawleicung va vialte lah ah cungsang cem a zuangkho mi cu Rupplel's Griffon an timi va phun hi an si. Kum 1973 ah khan pakhat cu, rili in tah ah meter 11,278 tluk sang ah a zuang. Hi hi Mount Everest tlang nak in meter 2,427 hrawng in a sang deuh! Asinan, Record a sertu hi vanchiat ah vanlawng he an i peh i a thi 😄.
Image result for Ruppell's Griffon
3) Arctic Tern:
Arctic Tern an timi Va phun hna hi vawleicung va vialte lak ah lamhla bik khualtlawn/pem a hmang mi an si. Kum fatin, Artic tikulh in Antartic tikulh lei ah an pem tawn, caan tlawmpal an um hnu ah Artic tikulh lei ah an kir țhan. Mah hi an khualtlawnnak lam hi km 40,000 km tluk i a hlami khual lam asi.

4) Bee Hummingbird:
Vawleicung Va vialte lak i a fabik mi cu Bee Hummingbird hi asi. An takpum saulei hi 5.7 cm asi i, an rihlei hi 1.6 gram te lawng asi.
Image result for Bee Hummingbird
5) Papalak(bat):
Papalak hi phun 977 hrawng an um tiah an ti. Mah cu lakah cun, Flying Foxes hi a nganbik phun an si. 45 cm tluk an sau i 1.6 kg tiang an rit. Thailand ram i Kitti's hog-nosed an timi hi papalak ah a fabik phun an si. An rih lei hi 2 gram hrawng asi i, an saulei hi 2.9 cm hrawng lawng an si. Cun, Mammal vialte lak ah a fa cem zong an si. Papalak nih hin rawl caah thakza (insect) hi an eibik mi a si. Suimilam pakhat chungah thakza 1,200 hrawng an ei. A cheukhat cu pangpar zu ai rinhmi zong an um ve. Papalak anganmi phun nih cun Dangte, Nga leh Va a eimi zong cu an um ve.
Image result for Kitti's hog-nosed
6) Ostrich:
Vawleicung i a nganbik mi Va cu Ostrich va hi an si. Vawleicung Va nganbik asi hlei ah, Saram vialte lak ah tlik țhawngbik pahnih nak zong asi fawn. Buaktlak in an tung hi 2.74 meter a sang i, an rih lei hi 156.5 kg hrawng asi. Ostrich ti nganbik record cu 2.35 kg tluk a rit. Asinan, Ti (egg) nganbik cu asi loh. Elephant bird an timi (a tu ah cun an um tiloh. an ci a mit cang) Va hna i an Ti (egg) hi a nganbik tiah an ti. An ti pumkhat chungah hin Ti (water) 8.88 liter ai tlum. Dinosaur Ti nak in a ngan deuh, Ostrich Ti nak in alet 7 in a ngan fawn. Ostrich Va hi SML pakhat ah 70 mile an tli kho an ti.
Image result for Ostrich
7) Sword-Billed:
Sword-billed Hummingbird hi vawleicung Va vialte lak ah hmur saubik mi an si (an takpum i zohchih ah). An hmur hi 10.5 cm a sau i, a takpum saulei cu 13.5 cm asi. Asinan, Va lak i hmur saubik asi mi cu Autralian Pelican an si, a hmur hi 47 cm tluk a sau.
Image result for Sword-Billed
8) Raven :
Raven hi Langak (Crow) hna lak ah angan cem mi phun an si. An hmur in an mei par tiang hi centimeter 65 tluk a sau, rabbit (Saveh/Sabek) te hna khi an tlaih i an zuanpi khawh. Sa thimi (a thumi) te hna zong an ei.
Image result for Raven
9) Songbird an timi hna lak ah Pithlung hna nih hin țhal lio ah hmul 3,000 an ngei i, khuasik ah hmul 3,500 tluk an ngei ( na zumhlo ah cun rel koh 😃)
10) Ar fate nih hin hmul 9,000 hrawng an ngei, cawmpei nih hin hmul 25,216 bak an ngei ve. Va lak i hmul tlawmhbik a ngeimi cu Ruby-throated Hummingbird a si, hmul hi 940 te lawng an ngeih.