Cheetah hi chizawh phun (feline) asi i, Africa leh Iran ram hna ah hin an tam ngaingai. Cheetah hi tlik ațhawng taktak mi asi i vawleicung saram vialte lak ah tlik țhawngbik mi asi. Suimilam pakhat ah 112- 120 km (70 to 75 mph) tluk rang in an tli kho. An tak (body temperature) hi 40.5 °C- i a linh hnu ah cun an tli duh tiloh.
Cheetah hi phundang te an si ve, an mah he ai naih cem i ruahmi cu, America i aum mi Puma leh jaguarundi hna khi an si. Cheetah hi sahring ei phun an si nan sapel an thiam loh, an duhmi sa kha an tha umek in an dawi i an phak tik hna paoh i va seh kha asi. Saram dang hna lak zongah i kilven ning an thiam lemloh, tha umek i zam kha asi țhiamțhiam.
Buaktlak in a Nu pakhat nih hin fa pakua hrawng an ngeih. Asinan, an fale tamdeuh hi cu 'a fate' an si lio ah an thi. Hiti i an thihnak bik cu Sadang (Cekei, Chiandeih tbk) hna nih an ei piak hna ruangah asi. Cheetahs minung nih zuat ah cun an karh kho lemloh tiah an ti. Asinan, organizations cheukhat : De Wildt Cheetah, Wildlife Centre hna ah cun an karh ngai ko.
"Cheetah" ti hi Sanskrit biafang 'citrakāyaḥ' timi in a rami asi i, a sullam cu "variegated" ( azawng dangdang) tinak asi.
Cheetah hi an pum afa nan ai zuan ngaingai mi an si. Cu caah cikhat lo pi i an colhcang tik ah an mar azang. Cheetah puitling hi 21 kg in 72 kg(46 to 159 lb) tiang an si kho.
- A lu in amei hram tiang hi 110cm - 150cm (43- 59 inches) hrawng asi.
- Amei hi 60cm - 84cm (24 - 33 inches) tluk asau.
- An san lei hi 66cm - 94cm (26 to 37 inches) hrawng asi (an liang in tah asi).
- A nu nak in a pa hi an ngan deuh.
- A lu in amei hram tiang hi 110cm - 150cm (43- 59 inches) hrawng asi.
- Amei hi 60cm - 84cm (24 - 33 inches) tluk asau.
- An san lei hi 66cm - 94cm (26 to 37 inches) hrawng asi (an liang in tah asi).
- A nu nak in a pa hi an ngan deuh.
Leopard he tahchunh ah: Cheetah hi an riruang a tawi deuh, asinan, an mei a sau deuh, an khulvai arang deuh fawn. Cheetah cheukhat cu an hmul angan deuh i, an țial zong angan deuh ve. Mah cu phun hna cu "king cheetahs," tiah an ti. Africa leh southwestern Asia-ah an tam.
A nu hi Thla 20 in thla 24 an si ah an puitling (maturiry or adult). A pa hi cu Thla 12 an tlin in an puitling ve. Cheetah a nu leh a pa hi a kop in an um theng loh. Zeitik lio caan zongah a nu nih hin Pa a duh peng i curuang ah Pa kip sin in fa an ngei. A nu nih hin ni 90 - 98 chung nau an pawi hnuah nau an hrin. An fa hi an chuahka ah 150g - 300g hrawng an rit. Chizawh (cat) dang bantuk silo in cheetah hi an chuahka in an hmul a de (țial) cia. Thla 13-20 an hung si tik ah an pi le an kaltak i an manh teh rawl an kawl ve. Buaktlak in Cheetah hna hi ram tangah kum 12 hrawng an dam kho, minung nih an zuat ah cun kum 20 tiang zong an dam kho.
A pa hi a ruun pi'n an um i anu tu hi cu pa a duh caan lawngah apa he an i kop, pa aherh tilo hnuah cun a mah te lawngin a tlawng. Apa pawl cun a ruun pi'n an um hna i amin ah 'coalitions' tiah an ti. Ram ri zong an ngei ve, an haakmi ram (Territory) bit-kauh hi an umnak ram hmunhma nih angeih. Africa ramah cun Apa nih an haakmi ram hi 37 km - 160 km2(14 to 62 sq mile) hrawng asi. An ramri chinchiahnak caah Thing, lungpi te leh Țuanțuan buu tbk hna ah an zun an zun i ramri an ser ve. An ram haakmi chungah Cheetah dang an hawng luh sualah cun thah dingin an dawi hna. Anu belte cu ram an ngeiloh i an duhnak hmun paoh ah khua an sa. Hi bantuk pawl hi "home range" tiah an ti. A fale hi zarh 5-6 an tlin cun api hnu zul in sapel an cawng ve.
Cheetah hi onh ning phun tampi an ngei ve. An onh ning aidan bantuk in a sullam zong ai dang cio:
1) Chirping: hi bantuk i an onh ah cun, cheetah nih cheetah dang akawl tinak si. A pi nih a fale akawl caan i a onh ning asi. Mah hi aw hi va onh he ai lawh ruangah Chirping an ti nak asi.
1) Chirping: hi bantuk i an onh ah cun, cheetah nih cheetah dang akawl tinak si. A pi nih a fale akawl caan i a onh ning asi. Mah hi aw hi va onh he ai lawh ruangah Chirping an ti nak asi.
2) Churring/stuttering: A ruun pi i an um caan ah hi ti hin an awn tawn. churr hi cu cheetahs dang hna kha an sin i ra dingah an sawm hna nak asi.
3) Growling: an thinhan lio i an i hrocer nak asi.
4) Yowling: țihmi an ngeih caan le țihnung aum caan i an onh ning asi.
5) Purring: an i lawmh caan i an onh ning asi. A ruun i an um lio caan, an i lawmh caan ah khin an awn tawn.
Hlanlio Izip mi hna nih khan cheetah hi inn zuat sațil bantuk in an rak zuat i Uico abtuk in an ngam kho, Sapel nak ah an rak hman hna. Cun, Siangpahrang nupi le hna nih an ke hram ah an bawmhter i Uico, Chizawh bantuk in an rak vulh tawn. India ram i Mughal Siangpahrang, Akbar the Great zong nih kum 1556 - 1605 lio ah khan, cheetahs 1,000 hrawng a rak vulh. Tulio zongah hin Cheetah hi inn zuat sațil bantuk in a vulhmi an um rih...

No comments:
Post a Comment