Friday, March 9, 2018

BIBLE THEIHTLEI DAL 1 NAK


Mah ka ttialmi hi a voikhatnak cu checking ka tuah kho dih lo caah tlawmpal lawngin ka vun post chung lai. A hnu ah pehtthan zau ka zuam lai.


 Chung Ummi Bia
I.
            A.        Bible Min le Tinhmi
            B.        Biakamhlun le Biakamthar
II.
A.    Bible ah kum 900 cung a nungmi hna
B.     Eden dum tiva 4 le Israel fale hna Nawlbia
III.       Bible ah amak ngaimi thil hna
IV.       Salm ca ttialtu le Khuaruahhar thil
V.        Biakam hna
VI.       Bible ah a sibik mi (II)
VII.     Biakamhlun tthenning
VIII.    Biakamthar tthenning
IX.       Jesuh a sinak le Thil khuaruahhar tthenkhat
X.        Biakamhlun : Ttialtu, Kum(caan), Tinhmi, Tawh, Dal(ngan)
XI.       Biakamthar : Ttialtu, Kum(caan), Tinhmi, Tawh, Dal(ngan)
XII.     Biakamhlun Biaceihtu hna le Israel Siangpahrang hna
XIII.    Chaklei “Samaria” Siangpahrang hna le an uk kum(Nothern Kingdom)
XIV.    Thlanglei “Jerusalem” Siangpahrang hna le an uk kum(Southern Kingdom)
Ø  Israel thlahtu phun 12 / Jacob fapa le 12
Ø  Jesuh zultu minung 12
XV.     Jesuh thil khuaruahhar tuahmi
*      Bible Hmanning (Torminology)
XVI.    Israel Profet cheukhat hna an min le an rianttuan lio caan
XVII.  Dinnak le Dinlonak nih an chuah pimi theipar hna


I.
A.  Bible Min le Tinhmi
·         Genesis                        -           Hramthoknak
·         Exodus                        -           Chuahnak
·         Levitikas                     -           Amah nih a auh
·         Nambar                       -           These ram ah Pathian nih bia a chim
·         Deuteronomi               -           Nawlbia voihnihnak
·         Joshua                         -           Khamhnak / Sualnak chungin kilvennak
·         Biaceihtu                     -           Kamhtu
·         Ruth                            -           Nu khualipi
·         I Samuel                      -           Pathian min / Pathian theihnak / Bia  ngeihnak
·         II Samuel                    -           Ram Uk chungkhar Cauk (Cazual)
·         I Siangpahrang            -           Siangpahrang le zungzal Siangpahrang
·         II Siangpahrang          -           Siangpahrang le zungzal Siangpahrang
·         I Chanrelnak               -           Judah pawl ttialmi Ca thianghlim
·         II Chanrelnak              -           Judah pawl ttialmi Ca thianghlim
·         Ezra                             -           Bawmh / Bawmtu
·         Nehemiah                    -           Jehovah Pathian thawngin hna a ngam
·         Esther                          -           Burbuk rimhmui / Deuh
·         Job                               -           Midang Pathian zeirello
·         Salm                            -           Thangtthatnak Hla
·         Phungthlukbia             -           Solomom phungthluk bia / Fimnak bia
·         Phungchimtu               -           Pathian Bia chimtu
·         Solomon Hla               -           Hla
·         Isaiah                           -           Jehovah Pathian cu Khamhtu a si
·         Jeremiah                      -           Jehovah Pathian thawngin fek tein dir
·         Tahnak Hla                  -           Ngeihchiatnak
·         Ezekiel                                    -           Pathian thawnnak
·         Daniel                          -           Pathian cu khuakhang piaktu
·         Hosea                          -           Kamhnak
·         Joel                              -           Jehovah cu Pathian a si
·         Amos                           -           Thilrit phurtu/ Cawitu (Ngeihchiatnak phurtu)
·         Obadiah                      -           Jehovah Pathian biaktu
·         Jonah                           -           Thuro
·         Mikah                          -           Jehovah Pathian bantuk cu ahodah?
·        Nahum                                    -           Zangfah kho (Bia chimtu/ Hnemtu/ Hnangam
                                                tertu)                              
·        Habakkuk                    -           Pom / Kup
·        Zefaniah                      -           Jehovah Pathian thawngin thup (Ithup / Iphen)    
·        Haggai                         -           Thanuam
·        Zekariah                      -           Jehovah Pathian thawngin -------
·        Malakhi                       -           Ka zultu
( Biakamhlun hi  Bu or Uk  39 a um ) / (Biakamthar hi Bu or Uk 27 a um)
B.        Biakamhlun le Biakamthar
v  Biakamhlun cu Hebru holh in an ttial.
v  Biakamthar cu Greek holh in an ttial.
Ø  Bible hi kum 1600 chung an ttial. A ttialtu hna hi hmun dangdang cio in an si I, minung 40 hrawng an si. An ttial mi ca hi, I theih hmasa loin, theihcia mi bantukin I pehthluahmah in ttialmi a si. (A dik/tling mi Ca a sinak a langhter). That is the Living Word of God. (Bible)
Ø  Biakamhlun le Biakamthar, an karlak ahhin kum 400 chung hi Daitipthep tein a um… (Silent Period).A fawinak in Pathian a phuang lo tiah kan pom. Nain, R.C nih cun mah lio ah ttialmi cauk 15 kha an Bible ah an telh chih.
Ø  Biakamthar, Jesuh a chuah lai hrawngah hin “Aramik” holh an hman. Kan Bible zongah tam ial kan hmuh.

·         Bible Cauk ( King James cauk ) kong :-

Biakamhlun
Biakamthar
Fonh(total)
Bu(cauk)
39
27
66
Dal (chapters)
929
260
1189
Caang (verses)
23,145
7,957
31,102
Biafang (words)
592439
181253
773692
Cafang (letters)
2728100
838380
3566480
            Mah hi an I lo cio hna lo caah a palh sual a si ahcun ka ruah thiam uh. But Authawng ah an rak chuahmi a si. Mizo pa ttialmi he cun a dang ngai nain Version an I dang ruangah a si kho men.
Ø  Bible le Caang langhning
                                                                                            i.            Bible dal saubik cu (Salm 119) a si.
                                                                                          ii.            Bible dal tawibik cu (Salm 117) a si.
                                                                                        iii.            Bible caang saubik cu (Ester 8:9) a si.
                                                                                        iv.            Bible caang tawibik cu (Jonh 11:35) a si.
                                                                                          v.            Bible a laifang bik cu Salm 117 a si.
                                                                                        vi.            Bible ah a saubik mi Bu(cauk) cu Salm a si.
                                                                                      vii.            Bible ah a tawibik mi Bu(cauk) cu II Johan (Caang in) & III Johan (Biafang in).


Ø  Bible ah a si hmasabik mi hna..
                                                                                            i.            Bible cang an ttial hmasabik cu “Ahramthok” ti hi a si.
                                                                                          ii.            Bible ah thilser hmasabik cu “Lei le Van” an si.( Gen 1:1)
                                                                                        iii.            Bible ah Ttingtang tum hmasabik cu “Jubal” a si. (Gen 4:21)
                                                                                        iv.            Bible ah Khuapi lang hmasabik cu “Enok khuapi” a si. (Gen 4:17)
                                                                                          v.            Bible ah thinhung hmasabik cu “Kain” a si.(Gen 4:4)
                                                                                        vi.            Bible ah “Jentail” a hmasabik, a langhnak cu Gen 5:10 ah a si.
                                                                                      vii.            Bible ah “Hebru” a hmasabik a langhnak cu Gen 14:13 ah a si.
                                                                                    viii.            Izipt in Isreal pawl an chuak ahkhan patling 600,000 an si. (Exo 12:37).
                                                                                        ix.            Bible ah Pathian he kum 300 chung a lengtti mi cu “Enok” a si.(Gen 5:22)
II.
A.    Bible ah kum 900 cung a nungmi hna..
1)      Adam                    930 (Gen 5:5)
2)      Seth                       912 (Gen 5:8)
3)      Enosh                    905 (Gen 5:11)
4)      Kain                      910 (Gen 5:14)
5)      Jared                      962 (Gen 5:20)
6)      Methuselah            969 (Gen 5:27)
7)      Noah                     950 (Gen 5:29)
B. Eden Dumkam Tiva 4 le Isreal fale hna Nawlbia
1)       Pishon, Gihon, Tigris, le Zufrates an si. (Gen 2:11-14)
2)       Noah le a chungkhar kha lawng chungah kum 1 le ni 10 an um. (Gen 3:11,8:14)
3)       Thawngttha langh hmasabiknak cu Genesis 3:15 a si. (Jesuh chuah lainak kong a chim).
4)       Abraham cu cuarpar a tan ah kum 99 a si. Ishmael, kum 13 a tlin kum, ah nikhat te ah an ti tan tti. (Gen 17:24)
5)       Israel hna nih ni 8 ah an cuarpar an I tan. (Gen 17:24)
6)       Saltannak in a chuak tambik miphun cu Israel an si. (Gen 12:38)   }600000
7)       Ezipt ah sal an tan chung, kum 430 chung a si. (Gen 12:14)
8)       Nungbu in “Enok le Elijah” van ah an kai. (Gen 5:24 ; II Siang. 2:11)
9)       Pathian nih, Moses sinah Nawlbia a pek lio hna ah, Nawlngailo/zullo tu a thimi 3000 an si.
10)   Moses nih lungin ti a chuahternak hmun “Hneksaknak le Siknak” tiah auh a si. (Exo. 17:7)
11)   Bible ah saram minung bantukin a holh hmasa bik cu “Laa” a si.
  (Num 22:28)
12)   Bible ah minung min chalh in sakmi khua cu “David” khua a si. (II Siang. 9:28)

III. Bible ah Amak Ngaimi Thil Hna :-
1)      Solomon nih Phungthlukbia 3000 a ttial, cun Hla fung 1005 a ttial. (I Siang. 4:32)
2)      Solomon nih kum khat chungah Sui, talen a dongmi 666 a si. (I Siang. 10:14)
3)      Phungthlukbia a fonh/khawmtu “Hezekiah” a si. (Phungt. 25:1)
4)      Bible ah Pathian min a tel lo nak cu “Esther” cauk a si.
5)      Bible ah “India” a langhnak cu Esther 1:1 ah a si.
6)      Bible ah ‘Tahan’ a ttialnak Number 26:35 ah a si.
7)      Bible nih innsang a chimmi hna;
*      Babel innsang (Gen 11)
*      Shekhem innsang (Biaceih.9:46)
*      Penuel innsang (Biaceih 8:17)
*      Siloam innsang (Luka 13:4)
IV.       Salm ca ttialtu le Khuaruahhar thil
1)      Mah Unau 70 a that tu cu “Abimelek” a si. (Biaceih.9:5)
2)      Kum 8 ah Siangpahrang a ttuanmi “Josiah” a si. (II Chan.34:1)
3)      Raithawinak ah cawpa 22000 le tuu 12000 hmangtu cu “Solomon” a si. (Chan 7:5)
4)      Saiho in Siangpahrang inn sa tu “Ahab” a si. (I Siang 22:39)
5)      Israel damnak dingah a kehlei hrapin ni 390, le orhlei hrapin ni 40 chung a it tu cu “Ezekiel”a si. (Eze.4:4-6)
6)      Israel pawl Izipt sal ah kum 430 an um.(Exo.12:40)
7)      Salm bu a phuahtu 7 an si.
*      David
*      Korafat
*      Asaph
*      Heman
*      Ethan
*      Moses
*      Solomon
V.        Biakam Hna:-
1)      Noah sinah Pathian Biakam (Gen. 8:20-22)
2)      Abraham sinah Pathian Biakam (Gen. 4:1)
3)      Moses sinah Pathian Biakam (Exo. 20)
4)      Palestine Biakam (Deu. 30)
5)      David sinah Pathian Biakam (II Samuel 7:5-17)
6)      Biakamthar ah Biakam hna ( Jere. 31:31-34 ; Matthai 26:28)
VI.       A. Bible ah a sibik mi (II)
1)      Minung hmasabik “Adam” (Gen 1:26 ; 5:5)
2)      Nauchuak hmasabik “Kain” (Gen 4:1)
3)      Mithat hmasabik “Kian” (Gen 4:8)
4)      Ramsa vulh hmasabik “Ebel” (Gen 4:2)
5)      Nun saubik “Methuselah” (Gen 5:27)
6)      Nunnembik “Moses” (Exo 32:11-22 ; 32:32)
7)      A thawngbik “Samson” (Biaceihtu 16:29)
8)      Minung lianbik “Goliath” (I Samuel 17:4)
9)      Thilsiangbik “Abraham” (Gen 12:15)
10)   A dawhbik “Absalom” a si. ( II Samuel 14:25)
11)   Pathian a lo bik “David” a si. (I Samuel 13:14 ; Lamkaltu 13:22)
12)   Cakei nih a ttihbik mi “Daniel” a si.(Daniel 6:22)
13)   A fimbik “Salomon” a si. (I Siangpa. 3:12)
14)   Nupi tambik “Salomon” a si.(I Siangpa. 11:30
15)   Profet hmasabik “Samuel” a si. (I Samuel 3:29)
16)   Abraham hi “Profet” tiin a ko/kawhtu an um. (Gen 20:7)
17)   Isreal siangpahrang hmasabik “Saul” a si.(I Samuel 1:15)
18)   Isreal siangpahrang liannganbik “David” a si.(I Samuel 16:1)
B.      
1)      Lawng ruangah him tein a ummi “Noah”  le Chungkhar an si. (Gen 6:8)
2)      Judah ram a dirhtu “Abraham” a si. (Gen 11:26 ; 12:20)
3)      Isreal, Egypt sal tannak chungin a hruaitu hna “Moses” a si. (Exo 5-15)
4)      Jacob te chung Egypt an luh ah khan mi 70 or 75 an si. (Gen 46:27 ; Lamkaltu 7:14 ; Exo 1:5)
5)      Judah miphun sal sinak in a hruaitu cu “Ezara” a si. (Eza.7:10)
6)      Asyria khuapi cu “Nineveh” a si.( Johan 3-4)
7)      Bethal “Pathian inn” tinak a si.(Gen 28:10-22)
VII.     Biakamhlun thennning
1)      Pentateuch                              –  Genesis in Deutronomi tiang a si, Moses nawlbia
                                                     tiah an tthen. Bu 5 a si.
2)      Historical Books                     _  Joshua in Ester tiang a si, Hlan lio thilhlun/ thing
    Bu(uk) tiin an tthen. Bu 9 a si.
3)      Poetical                                   _  Job in Solomon Hla tiang a si, Hlabu (Cauk) tiin an
     tthen. Bu 5 a si.
4)      Prophetical books(Major)        _  Isaiah in Daniel tiang hi, (Major) A ngandeuhmi
                                                     tiin an tthen I Bu 5 a si.
5)      Prophetical books(Minor)       _  Hosea in Malakhi tiang hi, A hmedeuhmi tiin an
                                                       tthen I, Bu 12 a si.
VIII.    Biakamthar Thenning
1)      Biakamthar “Gospel” Bu(Uk) cu Matthai in Johan tianghi a si. Bu 4 a si.
2)      Tuanbia “History” cu Lamkaltu hi a si. Bu 1 a si.
3)      “Epistles” Bu(cauk) cu Rom in Judas  tiang a si. Bu 21 a si.
4)      “Prophet”  Biachimmi cu “Biathlam” a si. Bu 1 a si..
IX.       Jesuh a sinak le thil khuaruahhar tthenkhat
1)      Vawlei Ceutertu (Johan 8:12)
2)      Tuu luhnak Kutkaa (Johan 10:7)
3)      Tuu congtu (Johan 10:11)
4)      Pathian Fapa (Johan 10:36)
5)      Thawhtthannak le Nunnak (Johan 11:25)
6)      Lam, Biatak le Nunnak (Johan 14:6)
7)      Siangpahrang (Johan 18:37) , Nunnak Changreu (Johan 6:35)
8)      Jesuh, a muihmai a thlennak tlangah a langmi hna: Moses le Elijah an si. (Matt 17:3)
9)      Penticost ni ah Peter thawngttha chimhnak in mi 3000 an piangthar (Hrinthan). (Lam 2:41)
10)   Jesuh Vailam an tahnak,”Golgata(Luruhtlang)” a si. (Matt 27:33)
11)   Jesuh vailam cungah Suimilam 6 chung hrawng a um. (Marka 15:25-34)
12)   Zumtu hna lak ah Sarthih hmasabik cu “Seteven” a si. (Lam 6:1-7)
13)   Jesuh Vailam a putpitu(putpiaktu“Simon” : Korin khuami a si. (Matt27:31:33)
14)   Thihhnu ah biachimtu cu “Abel” a si. (Heb 11:4)
15)   Pawl biachim lio ah inndot pathum cungin a tlami pa min cu “Ethikas” a si.(Lam 20:9)
16)   Jesuh thilri kha hmun li(4) ah an tthen. (Johan 19:23)
17)   Mery nih Jesuh zihmui a thuhmi I, a min cu “Spikenard” a si. (Johan 12:3)
18)   Jesuh vailam an tahnak tlangcu: Latin nih “Calvaria” an ti, Greek nih “Kranion” an ti. Aramic nihcun “Golgata” tiin a hmang ve. (Luka 23:33)
19)   Jesuh kha a nun lio ah voihnih(2) a ttap. (Johan 11:35; Luka 19:41)
20)   Johan lu tantu “Herod” a si. (Matt. 14:10)
21)   Jesuh nih Unau 4 a nei : Jeim, Josef, Judas, le Simon hna an si. (Matt 13:55)
22)   Bible ah Khrihfa ti a langh hmasabiknak “Lamkaltu 11:26” ah a si.
23)   Paul a citmi lawng a rawk lio ah minung 276 an si. (Lam 27:37)
24)   Asia ram Khrih a zum hmasabik tu cu “Epennetas” a si. (Rom 16:5-8)
25)   Pentecost ni ah a telmi Ram 12 an si. (Lam 3:5-11)
26)   Pathian nih Van pathum(3) a siam. (Gen 1:1)
ü  Van pakhatnak (Daneil 4:11; Matt 6:26)
ü  Van pahnihnak (Sam 19:1)
ü   Van pathumnak (I Korin 12:2)
27)   Jesuh van a kai hnu ah a hmutu 3 an um : Setephen (Lam 7:55) ; Paul (Lam 4:3-6); le Johan ( Biathlam 1:10,12,16)


*** http://thatlunglian.blogspot.my in ka lak chinmi a si...

No comments:

Post a Comment