KHUARUAHHAR AFRICA MIPHUN NUNNING PHUN 10

1. Wodaabe, Gerewol:  Africa rampi pakhat chung i a ummi Niger ram tlanglei, Chad tidil kamah hrawng i a ummi Wodaabe tribal miphun hna nih khin furpi a dih in puai pakhat Cure Salee timi puai cu hlunghlai ngai in an tuah tawn. Mah hi puai hi tlangval nih an i ngeihtuk mi puai pakhat asi. Cu puai ah cun satil a khal (cawng) mi tlangval pawl cu "muidawh zuamnak (Beauty contest) an ngei tawn.Tlangval pawl cu thi, tumbul, kuthruk tbk a phun phun in an i tamh. Nungak nih zei ti i kai tamhah dah an ka uar la? timi cu a buaipi cem mi asi. Puai a rak zohmi nungak hna nih zuamnak i aa telmi tlangval chungin an uar cem mi poh kha an mit an theh hna i mah cu zan cu zalong ten caan an hmang tawn.

2. Mursi, lip plates–  
Hlanlio laimi pi leh pu hna nih tumbul ngan pipi an rak i tawnh tawn bantuk khan Ethiopia ram Oma nelrawn Jinka an timi hmun i a ummi Mursi miphun, nu hna nih cun an hnakhaw ah silo in an hmur tanglei ah  dhebi a tugion an i bunh tawn. An ngakchiat lio tein an hmur cu an vih i, a kua ngan deuh seh tiah thin an bunh chih. Kum a tling cangmi hmur i ornamental ceramic saucers an chiah (bunh) mi hi a lai in tah ah 19.5 cm tiang i a nganmi zong an um. An mah miphun ruah ningah cun, "hi bantuk an i benh mi nih hin pa pawl mit a la ngai ngai i an i benhmi a ngan deuh poh le an i dawh a zual chin chin ve... 

(Archeologist pawl i an chim ningah dhebi a tugion  hi a liam ciami kum 3,000 lio khan Mursi hna nih i tamhnak ah an rak hman cang tiah an ti)

3. Himba, otjize– 
Namibia ram thlanglei i a ummi Himba miphun hna nih cun an sam leh an vun tamhnak caah otjize an hman tawn. Otjize hi cawhnuk khal (butter), sathau leh sen dup rawng (red ocher) phunthum cawh i sermi asi . Hlanlio ah cun nilin, ngalsang leh fikfa i vennak caah an i thuh tawnmi asinan a tu hnu ah cun nu pawl nih i tamhnak caah an hman cang.

Hamar, bull jumping–
Ethiopia ram Oma nelrawn i a ummi Hamar miphun, tlangval no pawl nih cun nupi thi dingah ka cuza cang maw ti fianhnak dingah taklawng in caw a dir lio mi pa li tiang an per tawn. Cu bantuk i a per khomi pawl cu patling si ding i kan cuza cang, nupi leh fa zong a cawm kho mi kan si ve cang tiah, an i ruat.

5. Xhosa, Ulwaluko–
South Africa ram Eastern Cape-i Xhosa miphun tlangval no pawl cu ‘abakhwetha’ tiah an ti hna, siiai zeihmanh tello in Ulwaluko an ti i an chia-tha parlei vun an tan piak hna. Khuami nih buk pakhat an sak piak hna i tupi chung ah an kalpi hna, cuti i an kal lio ah cun puan rang in an i khuh, an takpum cu vutcam leh thildang cawhmi in an i culh dih. Tupi chungah cun ei leh din ding zong zeihmanh an chiah ta hna loh i an mah ten an i kawl. Buk ah cun caan sau nawn an um hnu ah khua ah an rak kir tha i khuami nih tlangval ( nupi thi kho) asi ve cang cang tiah an cohlan hna.

6. Nyau Brotherhood- 

Zambia, Zimbabwe, Malawi leh Mozambique ram i a ummi Chewa tribal, Bantu holh a hmangmi pawl khi pa nak in nu nih nawl an ngei deuh, chungkhar biaceih khuakhangtu an si. Tlangbawi bantuk an ngei ve i Nyau tiah an ti, an tlangbawi hi an upat ngai hna, khuachia he bia ai ruah khomi, zawtnak, damnak le thluachuak kong kau zongah an pathian sin i a halpiaktu an si. An i tamh ning zong hi khuachia phun in an i tamh i tih an nung ngai. Thitumhnak le puai an ngeih caan hna ah an mah thithruainak in an tuah. 

7. Maasai, spitting– 
Pakhat le pakhat cil i chak hnawh i vawleicung miphun tam deuh nih cun nehsawh-nautat nak ah ruah cio asi. Asinan, Africa rampi nichuak lei i a ummi Maasai miphun hna nih cun "thluachuak i peknak leh i dawtnak ah an ruah ve! Ngakchia chuak ka an va zoh hna ah hin a lu cungah cil an chak hnawh ta, chungkhat u leh nau lamhla pi i khual an tlawn lai tbk hna ah hin an lu chungah cil an chak hnawh hna ( na lam tluang ko seh, tinak khi si dawh asi).

8. San, healing dance- 

South Africa, Botswana, Angola leh Namibia ram hrawng i a ummi San tribal hna i mi hmasa an si tiah Africa kong ah hlathlainak a tuahtu hna nih an ti. an thutto ning zong hi hlanlio chan bantuk khan an um peng rih. Sa pel mi an si i, thal i an kah mi sa hna leh ram tang thingthei ai rinh i a nungmi an si. Mah hi miphun nung i khuaruahhar ngai asi mi cu, mizaw an um caan ah zei sii hmanh hmanglo in "rawl thawinak" in an i damh khawh mi hi asi. Zan ah meiphu an cheh i meiphu cu an hel i zan khuadei an lam, hla an sa pak. Cuti i an lam cuahmah lio ah cun, mi hlim pawl an rit bantuk khin; mizaw cu lutaw hngal lo in a ril, a lung a hun fim cun a zawtnak cu a rak dam...

9. Bantu-speaking tribes, lobola- 

South Africa, Zimbabwe leh Swaziland ram i a ummi Bantu holh a hmangmi tribal hna khi nupi haltu palai hi, lobola  hna nih nu ngak nu le pa sin ah, nupi man caah “ caw zei zat dah na hauh lai? ti hi an i hal mi cu asi. 1998 kum i Nelson Mandela nih a nupi Graca Machel man ah caw 60 bak a rak manh cang hna. ( pa te rual chuak caah cun nupi man a fawi la lo hih )

10. Tuareg, tangelmust– 

Africa these ram i a ummi Tuaregs miphun hna hi phundang ngai an si ve.Pa nih puan saupi in an lu an khuh, khual leh nuhmai i an thut dir cang zongah puan in an lu an khuh peng. An i khuhnak puan hi pe 25 hrawng asu mi asi, nu pawl tu nih cun an lu an khuh ve loh. Mizapi lak i an an ei caan ah siseh, midang he hmunkhat i an ih ti caan zongah an lu an i khuh peng...