"KHUARUAHHAR" THIL AI TAWNGMI

1. French Siangpahrang Louis XVI hi a ngakchiat lio ah kutțial zohthiam mi nih thla 21 ni paoh ah i ralring ding in bia a cah. Ai ralring tuk ko nan kum 1791 june, 21 ah French ram chungah buainak nganpi a chuah ruangah an zam i a nupi he an tlaih hna. A kumvui September ni 21 ah Siangpahrang asi nak in an phuah i Republic ram a si cang tiah an phuan. Kum 1793 Jan ni 21 ah an thah.

2. Kum 1900 July ni 28 ah khan Siangpahrang Umberto I leh a mah a kilvengtu Ralkap Bawi General Vaglia hna cu Milan khua pawng i khua fate Mona an timi ah Lentecelhnak puai i laksawng va pe ding ah an kal. A zan cu Hotel pakhat ah zanriah eiding in an kal. Hotel ngeitu pa le Siangpahrang pa cu faphir bang in an muisam a rak i lo tuk. An mah zong an khuaruah a har. Hmunkhat ah an țhu i bia a vun i ruah cu an khuatuah a har chin chin.

a. An muisam ai lo ngai ngai.
b. March 14,1844 i a chuak ve ve mi an si.
c. An min Umberto a si ve ve.
d. An chuahnak khua ai khat.
e. April 22, 1868 kum ah nupi an ngei ve ve.
f. An nupi min ah Margheritta timi min a si ve ve.
g. An fapa min ah Villorio ve ve.
h. Siangpahrang Umbertto siangpahrang luchin an chinh ni ah Hotel ngeitu pa zong nih Hotel hi a hun/awn ve.
i. Kum 1866 ah miralțha laksawng an hmu ve ve.
j. Kum 1870 ah promotion an hmu ve ve.

          An i lawhtuk caah Siangpahrang pa nih cun Rank sangpi pek a duh. Siangpahrang nih a va kawhter hna ni ngelcel ah Hotel ngeitu pa cu meithal kah i zuamnak ah a nunnak a rak liam. A ruak va vui ding in Siangpahrang pa cu a va kal i lampi ah misual pawl nih meithal in an rak kah i a thi ve. An thih ni zong ai khat!.

3. Kum 1920 ah khan Peru ram ah aa theihngal ballo mi tlangval pathum hna cu tlanglawng, khan khat ah an țhu ți hna. Tlawmpal an kal ah bia an i ruah hna, Pakhat min cu Powel a si i, Pahnihnak pa min cu Bingham a si ve, a pathumnak pa min cu Powel Bingham a si. Khuaruahhar ngai cu a si ve ko.

4. An muisam cu ai lo lemloh. Asinan, Wanda Maria ( Adelphi khua) leh Maria Johnson (Suitland) hna zong hi khuaruahhar ngai cu an si ve ko.
a. 15 june, 1953 kum ah an chuak ve ve.
b. Washington DC in Prince Gorge Country an an pe ve ve.
c. Fa pahnih an ngei ve ve.
d. Fa an ngeinak Sii-inn ai khat.
e. An mawțaw zong ai khat bak.
f. An mawtaw number digit 11 ve ve.

5. Kum 1940 ah khan American, Ohio State ah Pa ngakchia faphir hna cu kum khat hrawng an si ah an Nu le an Pa nih an thihtak hna, mi nih an lak hna i mi dang dang sin an um. Pakhat hnu pa khat sin ah an i țhial chak le tlang ah an i țhen. 1979 kum ah khan ruahlo pi'n an i tawng i an rak i lo tak tak;
a. An muisam ai khat bak (identical twin)
b. An min ah James ve ve.
c. Law Degree an la ve ve.
d. Mechanical drawing an uar ve ve.
e. An nupi min ah Linda ve ve.
f. An fa min ah James Allan leh Allan James.
g. Nupi hmasa an țhen ve ve.
h. Nupi pahnihnak min ah Betty ve ve.
i. An Uica min ah "Toy" ve ve.

6. Japan Nu hna nih i țamhnak ah an hmanmi puante "kimoto" an timi pakhat cu a hrang/huai kan ti la maw?
a. A ngeitu nungak pathum hna an thi ( pakhat hnu pakhat i lak dawh an si)
b. 1657 kum ah khan phungki (Buddhist Monk) pakhat nih an biaknak phung ning in mei in a khangh.
c. Mei an khangh bak in thlipi a hrang.
d. Mei a lawn i thildang a kangh chih, mei an hmit kholoh.
e. Tokyo khuapi cheuthum cheuhni ⅔ a kang.
f. Buddah Temple 300 a kang.
g. Inn ngan pi² 500 renglo akang dih.
h. Dawr 9000 renglo a kang dih.
i. Hlei 61 renglo a kang.
j. Minung singkhat renglo an thi.

***Facebook lei zongah rel khawh a si.
https://m.facebook.com/groups/1445379559013544?view=permalink&id=1679658535585644

RUL CUK SIIVAI KHAMNAK

(hlan pu-pa hna ruah ning)

A tanglei i ka vawn țialmi hna hi a țha bak ti nak cu a si lemloh, mi cheu nih a țha tiah a chimmi an um ve ruang ah theihkauhnak caah ka vawn țialmi an si.

Rul nih mi a cuk tik ah:
1. Bengkeng mu cheu i a cuknak hma ah benh/dawpter a țha.
2. Bengkeng hnah cip tein phomh i, a hang surmi din ah a țha.
3. Berul thling thuh ah a țha.
4. Hnahcang hawng phomh i a hang surmi din ah a țha.
5. Bawnbawk hring cip tein phomh i benh ah a țha.
6. Ankhapi cip tein phomhmi a hang din le thuh a țha.
7. Zuding lomi a si ah cun Zu dinter a țha. A ding ciami a si ah cun dinter hrim² lo ding.
8. Meilah lu bo (zen) benh a țha.
9. Soda a si lo le chuhmuk benh ah a țha.
10. Arti kha faten vih i a cuhnak zawn ah dawpterva țha.
11. Sui kut donghrawlh dawpter a țha. Dawpter hnu ah kut donghrawlh kha cawhnuk he suimilam 1 chung chuan hnu ah hman țhan ding.
12. Hmakphek hring phomh i benh ah a țha.

A dang zong tampi a um rih.

Note; A cunglei i ka vawn țialmi hna khi kan pu-pa hna nih Ruk cuk thlawpnak caah ah a țha, tiah an rak ruahmi hna an si. A dampi mi zong cu an um ve ko la.

Asinan, Medical Scicence thiamnak a hung sang chin lengmang i hi bantuk ruahdamhmi sii-ai pawl hman hrim² lo ding tiah an ti. Cu caah cun RUL nih an cuk sual ah cun khulrang in lam nai bik sii khan/sii zung ah tlik pi colh hi a himbik mi a si.

Medical science nih an țialmi zong țial khawh ka vawn i zuam te la..

THIL KAN EI SUAL TIK AH

#Voksa Ei Sual:
1. Zawngțah a dong note 3 hrawng ei ah a țha.
2. Zawngțah kung a hawng asi lo ah, a tlai a mu 2/3 ei ah a țha.
3. Bahra hnah no 2/3 ei ah a țha.
4. Mairun a hel i ei ah a țha.
5. Kawlhra a hnah no 2/3 ei ah a țha.

#Arsa Ei Sual:
1. Khanghmui dong no 2/3 a hel i ei ah a țha.
2. Aithing kutpitia eibah a țha.
3. Mairun a hel in ei ah a țha.
4. Ainak kutpitia ei ah a țha.
5. Dingkawk hna a hel i ei ah a țha.

3. #Cawsa Ei Sual:
1. Kuangkuah a sen( yi ka zuan yuat) tlawmte le thanthling hlum nga, cip te'n phomhmi eibah a țha.
2. Mairun a hel in ei ah a țha.
3. Zil a hel in ei ah a țha.
4. Puținan a hel in ei ah a țha.
5. Ainak a hel in ei ah a țha.

4. #Ngasa Ei Sual:
1. Aithing tlawmpal te ei ah a țha.
2. Mairun a hel in ei ah ațha.
3. Dingkawk hna a hel in ei ah a țha.
4. Khuavah tizu tlawmten dih ah a țha.
5. Ainak kutpitia ei ah a țha.

5. #Paa Ei Sual:
1. Pasi 4-5 hrawng a hel in ei ah a țha.
2. Caw zun din ah a țha.
3. Kuangkuah a senmi phun le thanthling ei ți ah a țha.
4. Meihol tlawmte rial i ti he din ah a țha.
5. Fangvoi ro cip te'n phomh i ei ah a țha.

6.#Khuaifa Ei Sual:
1. Cangai sa eibah a țha.
2. Sakuh pawpi tlawm ten ei ah a țha.
3. Lungthi fangvoi fang tia ei ah a țha.

7. Ei Sual Phunkip Ah:
1. Ke pali a ngeimi hnit paoh paoh a țha.
2. Ainak a hel in ei ah a țha.
3. Aihre a hel in ei ah a țha.
4. Aithing a hel in ei ah a țha.
5. Limhnit ei ah a țha.
6. Khangphe hring ei ah a țha.
7. Putinan a hring i ei ah a țha.
8. Dingkawk hna a hring i ei ah a țha.
9. Hmaihrem te kha a hring i ei ah a țha.
10. Mairun a hring i ei ah a țha.
11. Kawlhra hnah a hring i ei ah a țha.
12. Bailep hnah a hring i ei ah a tha.
13. Hamhuai hnah a hring i ei ah a țha.
14. Zawngțah hnah dongno a hring i ei ah a tha.
15. Arti le Cawmpeiti ei ah a țha.

*** Minung hi kan i khat cio loh, mi pakhat nih damnak i a hmanmi zong kha mi dang caah cun damnak a si ve lomi thil zong tampi a um ve. Cu caah cun, a tu i ka vun țialmi pawl zong khi ai ziakmi caah cun damnak a chuahtertu sii țha an si ve. Asinan, Pathian nih thlua a chuahlo ah cun zeihmanhlo men an si.

Credit ; Evan. J.Khuang (M.Min)